प्रास्ताविक: रत्नागिरी जिल्ह्यातील संगमेश्वर तालुक्यातील आरवली गावाने पाणीटंचाईवर मात करण्यासाठी एक आदर्श उदाहरण घालून दिले आहे. सरकारी मदतीची वाट न पाहता, गावातील सर्व नागरिकांनी एकत्र येऊन 'पाणी अडवा, पाणी जिरवा' संकल्पनेवर आधारित एक बंधारा बांधला आहे. त्यांच्या या सामूहिक प्रयत्नांमुळे आता गावातील पाण्याची समस्या मोठ्या प्रमाणात सुटली आहे.
मुख्य भाग:
प्रेरणा आणि सुरुवात: आरवली हे प्रामुख्याने शेतीवर अवलंबून असलेले गाव आहे. पावसाळ्यात भरपूर पाणी उपलब्ध असले तरी, उन्हाळ्यात पाण्याची तीव्र टंचाई जाणवते. या समस्येवर कायमस्वरूपी उपाय शोधण्यासाठी गावकऱ्यांनी बैठक घेतली आणि लोकसहभागातून बंधारा बांधण्याचा निर्णय घेतला.
श्रमदान आणि लोकसहभाग: या प्रकल्पासाठी गावकऱ्यांनी श्रमदान केले. प्रत्येक घरातील तरुण, वृद्ध आणि महिलांनी आपापल्या परीने काम केले. कुणी दगड वाहून आणले, कुणी माती टाकली तर कुणी अन्य कामात मदत केली. कोणत्याही मोबदल्याची अपेक्षा न ठेवता सर्वांनी एकत्र येऊन हा बंधारा उभारला.
बंधाऱ्याचे फायदे: या बंधाऱ्यामुळे पावसाचे वाहून जाणारे पाणी गावातच अडवले गेले. हे पाणी जमिनीत मुरल्याने परिसरातील विहिरींच्या आणि बोअरवेलच्या पाण्याची पातळी वाढली आहे. परिणामी, उन्हाळ्यातही शेतीला आणि पिण्यासाठी पुरेसे पाणी उपलब्ध होत आहे.
गावावर परिणाम: या बंधाऱ्यामुळे आरवली गावातील शेतीत मोठा बदल अपेक्षित आहे. शेतकरी आता दोन पिके घेण्याचा विचार करू लागले आहेत, ज्यामुळे त्यांच्या उत्पन्नात वाढ होईल. यासोबतच, पाण्याची उपलब्धता वाढल्याने गावातील पर्यावरणावरही सकारात्मक परिणाम झाला आहे.
संदेश: आरवली गावाचा हा लोकसहभागातून यशस्वी झालेला बंधारा प्रकल्प इतर गावांनाही प्रेरणा देत आहे. सरकारी योजनांवर अवलंबून न राहता, गावकऱ्यांनी एकत्र येऊन काम केल्यास मोठी कामे सहज शक्य होतात, असा संदेश यातून मिळतो.
निष्कर्ष: आरवलीतील गावकऱ्यांनी श्रमदान आणि एकजुटीच्या बळावर पाणीटंचाईची समस्या दूर केली आहे. हा प्रकल्प 'पाणी अडवा, पाणी जिरवा' या मोहिमेचे उत्कृष्ट उदाहरण आहे.